Nieuwe ruiterroutes

Een hoogstandje in samenwerking

De totstandkoming van een ruiterroute(netwerk) is een uitdagend en tegelijkertijd dankbaar proces, waar vele ruiters met hun paarden nog lang de vruchten van kunnen plukken. In de provincie Limburg hebben ze op dit gebied al de nodige ervaringen opgedaan en zowel letterlijk als figuurlijk de juiste routes uitgestippeld. We gaan rond de tafel met betrokkenen en bespreken hoe een nieuwe ruiterroute tot stand komt.

In 2010 werd het Limburgs Paardensport Plan gepresenteerd, een visiedocument over hoe de paardensport en paardenhouderij in Limburg naar een hoger niveau kan worden getild. Een van de doelstellingen is een provinciaal dekkend knooppuntennetwerk van ruiter- en menroutes met grensoverschrijdende verbindingen naar andere provincies, België en Duitsland.

De zeer ervaren Lei Linders is KNHS-regioconsulent voor Limburg. Hij vertelt dat ieder project begint bij ruiters en menners die aangeven dat er behoefte is aan veilige en goed onderhouden paden in een bepaald gebied. Lei: ‘Samen werken we een voorstel uit op de kaart en daarmee klop ik aan bij gemeenten. Zo begint de bal te rollen.’

Routebureau Noord- en Midden-Limburg werd ook in 2010 opgericht. Bij deze gelegenheid leerden Nikolien van Isterdael, manager van het routebureau, en Lei elkaar kennen. De bal rolde verder. Nikolien: ‘Het routebureau werkt voor dertien verschillende gemeenten en beheert recreatieve routestructuren voor fietsers en wandelaars. Voor fietsers ontvangen we een bijdrage per inwoner. Voor paardensporters ligt dat anders. Ideeën moeten echt worden verkocht aan verschillende partijen voordat we kunnen starten.’ Daarop werd aansluiting gezocht bij Advies- en ingenieursbureau Grontmij Nederland, tegenwoordig Sweco. Zij organiseerden sessies met stakeholders zoals maneges, terreineigenaren en paardensporters. De resultaten van deze haalbaarheidsstudie werden uitgewerkt in een compleet plan van aanpak.

Durf groot te denken

In 2011 startte Cissy Schuring als programmamanager van het Limburgs Paardensportplan en in 2014 werd de Stichting Limburg Paardensport opgericht, waarvan Cissy het management voert. De stichting is uniek in de paardenbranche en fungeert als verbindende factor tussen overheden, paardensector en aanverwante partijen. De krachten werden al in 2011 gebundeld. Lei, Cissy, Nikolien en Giel Polman, directeur van Routebureau Noord- en Midden Limburg en directeur van Limburg Marketing en VVV Midden Limburg, gingen gezamenlijk de boer op en durfden groot te denken. Cissy: ‘We kozen voor een duidelijke fasering. De eerste stap was dat we verschillende overheden wezen op het belang van routenetwerken, namelijk als aanjagers van de lokale economie, voor de ontwikkeling van de paardensector en voor een veilige en toegankelijke inrichting van het recreatieve buitengebied. We hanteerden een uniforme aanpak waardoor iedereen dezelfde verwachtingen had en dezelfde investering zou doen. Dat hielp en alle partijen gaven commitment, zodat geen blinde vlekken zouden ontstaan.’

Het complete plan werd vervolgens gepresenteerd aan de Provincie Limburg. Lei: ‘De Provincie waardeert de expertise van de Stichting Limburg Paardensport. Zij nam het voorstel direct aan vanwege de uniforme aanpak en collectieve commitment en wilde financieel bijdragen aan de realisatie van het knooppuntennetwerk. Het routebureau kon aan de slag met de digitalisering en de aanleg van het netwerk.’

Lei vervolgt: ‘Een belangrijke keuze die wij hebben gemaakt is dat alle paden toegankelijk moeten zijn voor zowel ruiters als menners. Hierdoor is het project een stuk minder complex. Natuurlijk is er hier en daar een ommetje voor ruiters, maar in principe is het gehele netwerk ook voor menners bedoeld.’ Nikolien vult aan: ‘In de ontwikkelingsfase brengen we knelpunten in beeld. Soms is het nodig om een route om te leiden. Het is niet de bedoeling dat een hele rij bomen wordt gerooid omdat een gewenst pad te smal blijkt voor menwagens.’

De krachten voor dit prachtige project werden al in 2011 gebundeld

Eenduidige bewegwijzering

Een routenetwerk wordt digitaal vormgegeven in het beheerplatform EasyGIS. Daarnaast wordt het, in ieder geval in de provincie Limburg, bewegwijzerd met paaltjes in het veld. Nikolien: ‘Eenduidige markering is een aandachtspunt. Verschillende routebordjes zijn verwarrend voor gebruikers en onnodig kostbaar voor gemeenten. De KNHS geeft in het Handboek Routenetwerken richtlijnen en adviezen, ook over bewegwijzering. Het zou mooi zijn als deze integraal worden geïmplementeerd.’

Op digitaal vlak is er meer eenheid. Het routebureau in Limburg, maar ook dat in Noord-Brabant, Zeeland, Flevoland en de KNHS zelf werken met EasyGIS als digitale partner. In het platform worden behalve ruiter- en menroutes de bekende fiets- en wandelknooppunten beheerd.

Nikolien: ‘Als routebureau borgen wij het onderhoud van de bewegwijzering. Dat doen we door twee keer per jaar met een groot aantal vrijwilligers het hele netwerk te controleren. Enthousiast fietsen of wandelen zij een gedeelte van hun eigen route en geven in een speciale app van EasyGIS aan waar actie nodig is. Dit willen we ook gaan doen met de paardensporters, in nauwe samenwerking met de KNHS.’

Lei:
‘Je kunt grenzen als een obstakel zien, maar zo beleven wij die helemaal niet’
Nikolien:
‘Deze samenwerking tussen dertien gemeenten is een resultaat waar we waanzinnig trots op zijn’

Adopteer je route

In Limburg zijn de gemeenten eigenaar van de routenetwerken. Het onderhoud van de paden, zoals snoeien en egaliseren, regelen zij direct met de verantwoordelijke terreineigenaren. Wilma van Osch, namens de Regio Limburg lid van het KNHS-recreatiesportforum, is hierbij betrokken: ‘We streven allemaal naar goed onderhouden en veilige paden. Onder de noemer Adopteer je route organiseren we natuurwerkdagen samen met terreineigenaren, zoals Staatsbosbeheer. Betrokken ruiters en menners steken de handen uit de mouwen om te snoeien en ander klein onderhoud te doen.’ Lei vult aan: ‘Onze wens is om FNRS-ondernemers hier nog meer bij te betrekken. Zij hebben vaak grote kennis van het gebied en bezitten machines voor groot onderhoud.’

Bij een dergelijke injectie in de recreatieve paardensport mag marketing niet ontbreken, laat Giel Polman weten: ‘Op allerlei manieren laten we gebruikers in heel Nederland, maar ook in België en Duitsland, weten dat ze welkom zijn in ons mooie Limburg. We hebben kaarten, websites, artikelen en filmpjes. Ook hebben we een persreis georganiseerd en stonden we zelfs met een stand op de Equitana.’

Een van de ideeën uit de Limburgse koker is het concept Paarden Welkom. Ondernemers in recreatie, horeca en toerisme die paarden welkom heten op hun bedrijf, krijgen een prominente plek in communicatie over het routenetwerk. Dit concept is geadopteerd door de KNHS, die het landelijk uitbreidt om ondernemers bij de paardensport te betrekken.

Marleen Ras, KNHS Programmamanager Recreatie: ‘De rol van de KNHS is om verschillende partijen met elkaar in contact te brengen, zowel landelijk als internationaal. In de regio’s worden zo veel mooie initiatieven ontwikkeld. Het is zonde om die niet breder in te zetten. Het meerjarenproject heeft in Limburg inmiddels de nodige resultaten opgeleverd. Een aantal routenetwerken is al voltooid. Paardensporters kunnen gebruikmaken van een groot aantal kant-en-klare routes, bijvoorbeeld de Heideroute Roerdalen in Nationaal Park De Meinweg, rondje Boukoul & Swalmen-Oost of dagtocht Oost-Maasgouw & Zuid-Leudal.

Grensover­schrijdend recreëren

Een specifiek thema voor de regio Limburg is het relatief grote grensgebied. KNHS-regioconsulent Lei Linders: ‘Dit kun je als een obstakel zien omdat we letterlijk tegen de grenzen aan lopen, maar zo beleven wij het helemaal niet. Net zoals we de routes laten aansluiten op buurregio Brabant, zoeken we actief samenwerking met Duitsland en België. Dat heeft al geleid tot een extra bijdrage vanuit de Euregio. Momenteel ontwikkelen we een langeafstandsroute voor ruiters en hun paarden samen met de ons omringende landen.’ De internationale organisatie voor ruitertoerisme FITE ondersteunt hierbij. Carolien Staal vertegenwoordigt hierin Nederland in opdracht van de KNHS. Carolien: ‘Het is mooi én noodzakelijk dat Europese landen zich verenigen om het hippisch toerisme ook grensoverschrijdend aan te pakken.’

Recreatie­sporters verenigen

KNHS-recreatiesportforumlid Wilma: ‘Door bijeenkomsten die we de Denktank noemen, verenigen we recreatieruiters en -menners, ook degenen die nu nog niet gebonden zijn.’ Daarmee wordt bedoeld dat ze niet zijn aangesloten bij een vereniging, zoals de KNHS. ‘We werken samen en ontwikkelen en ondersteunen allerlei activiteiten. Als het routenetwerk er eenmaal ligt, kunnen we in de regio prachtige evenementen organiseren die écht op de recreant gericht zijn.’

Het doel is dat zowel gebruikers als subsidieverleners blij zijn met een routenetwerk. Dat gebeurt als het breed bekend is en vindbaar voor iedereen. Naast Limburg is de KNHS een belangrijke promotiepartner via het platform Buitenrijden.nl.

Carolien voegt toe: ‘We werken nu volop aan het opstellen van themaroutes. Dit zijn mooie dagtochten van 15 tot 35 kilometer, speciaal bedoeld voor degenen die ergens niet bekend zijn. We verschaffen daarbij informatie over horecapunten, leuke bezienswaardigheden en over het terrein en parkeermogelijkheden. Zo weten ruiters en menners waar ze terecht kunnen, krijgen ondernemers meer klandizie en kan de economie in een gebied daarvan profiteren.’

In Limburg kunnen ze al tevreden achterom kijken en wordt met misschien nog wel meer enthousiasme vooruitgeblikt. Nikolien zegt er namens het routebureau over: ‘Zet het maar vast in de agenda. In de zomer van 2020 kun je hier een groot feest verwachten. Op zijn Limburgs, voor alle recreatieruiters en menners van Nederland, België en de Duitse grensregio. Dan vieren we dat er één uniform en volledig bewegwijzerd netwerk is in Noord- en Midden-Limburg. In totaal gaat het om 1.300 kilometer ruiter- en menroutes. Deze samenwerking tussen dertien gemeenten is een resultaat waar we waanzinnig trots op zijn!’

Marleen:
‘In de regio’s worden zo veel mooie initiatieven ontwikkeld. Het is zonde om die niet breder in te zetten’

Ruiter- en Menpadenplan Zuid-Holland

Zuid-Holland is een provincie met véél paarden. De ambitie is uitgesproken om in een periode van enkele jaren het aantal kilometers ruiter- en menpaden te verdubbelen van 550 naar 1100. Om dit proces te begeleiden is een Ruiter- en Menpadenplan PZH opgesteld, dat in twee fases wordt uitgevoerd. Voor fase 1 heeft de Provincie geld vrijgemaakt. Anita Verloop heeft een manegebedrijf in ’s-Gravenzande. Zij is vanuit haar rol als KNHS-regioconsulent betrokken geraakt bij dit omvangrijke project. Anita: ‘De recreatieve paardensport is hier erg versnipperd. Niet bij iedere betrokken instantie is een verantwoordelijke aangewezen en het kost veel tijd om overal een contactpersoon te vinden. Met het geld voor fase 1 kan eerst een grote inhaalslag worden gemaakt. Dat betekent dat we bij de basis beginnen met het opknappen van paden door achterstallig onderhoud weg te werken. Bestaande paden worden gedigitaliseerd en daarna verbinden we trajecten en realiseren we een knooppuntennetwerk. Pas daarna kunnen we aan de slag met het ontwikkelen van dagroutes en misschien ook meerdaagse routes. Het is heel fijn dat alle belanghebbenden erg enthousiast en gemotiveerd zijn. Op dit moment wordt er in het veld hard aan gewerkt!’

Altena_route

Altenaroute West-Brabant

In West-Brabant is in 2019 de Altenaroute gerealiseerd, 55 kilometer aaneengesloten paden voor ruiters en menners. Marianne Heijmann is projectleider van de Werkgroep Realisatie Altenaroute: ‘In deze regio was nauwelijks overheidsbudget beschikbaar. De gemeenten zijn nauw bij de uitvoering betrokken, maar konden slechts een bescheiden deel van de kosten dekken. Met een fanatieke groep mensen hebben we op allerlei manieren gelobbyd voor geld. We klopten aan bij de Rabobank, verenigingen en maneges en startten een crowdfunding-actie. Zo is het uiteindelijk gelukt. In dit gebied wordt veel gebruikgemaakt van de openbare weg, wat een specifieke aanpak vraagt. Op een aantal trajecten is toestemming voor zowel ruiters als menners om gebruik te maken van fietspaden. Een paaltje in het midden van een fietspad is dan niet mogelijk en slagbomen moeten open kunnen. Hierover zijn we constant in gesprek met de verantwoordelijke ambtenaren.’

In opdracht van VisitBrabant Routebureau controleert Marianne de route meerdere keren per jaar en coördineert ze kleine onderhoudswerkzaamheden die met behulp van vrijwilligers worden uitgevoerd: ‘Op dit moment zijn nog niet alle kosten voor de komende tien jaar gedekt, dus we blijven actief zoeken naar financiële ondersteuning. We zijn blij dat het netwerk is aangesloten bij de Biesboschlinie, zodat de promotie wordt meegenomen in pr-activiteiten.’

Wilma:

‘In bijeenkomsten die we de Denktank noemen, verenigen we recreatieruiters en -menners’

Carolien:

‘Het is nodig dat Europese landen het hippisch toerisme ook grensoverschrijdend aanpakken’